Ayvalık ilçe merkezinin 8 km güneyinde bulunan ve büyük kayalık tepelerin üzerinde yer alan Şeytan Sofrası’nın Midilli Adası ile tüm Ayvalık Adalarının muazzam manzarasını izlemek mümkün. Burası aslında üzerinde şeytanın ayak izi bulunduğuna inanılan, halkın madeni para atarak dilek dilediği eski bir lav birikintisi. Sönmüş bir volkandan arta kalan lav birikintileriyle oluşan tepenin yuvarlak bir sofra biçimini andırması tepeye bu ismi vermiş. Şeytan Sofrası, Ayvalık’ın gün batımı seyir tepesi olarak da ünlü.

İlçe ve ada sokaklarında çıkacağınız keyifli yolculukta Ayvalık’a özgü sarımsak taşından inşa edilmiş evleri hayranlıkla keşfedeceksiniz. Kapıları, alınlıkları, kapı tokmakları, pencereleri, tahta ve taş işçiliği ile kendine has bir mimari. Hafif pembemsi bir rengi olan bu taşlar aynı zamanda kolay işlenebildiği için evlerin hemen hemen hepsinde taş işlemeciliği örnekleri mevcut. Yüzyıllar önce lav akıntılarının meydana getirdiği sarımsak taşıyla yapılmış Rum ve Osmanlı mimarisini fotoğraflamak ayrı bir keyfe dönüşüyor.

Bergama ile Çanakkale arasındaki yer alan ve fıstık çamları ile kaplı olan Kozak Yaylası, Ege denizi ve çevresindeki yeryüzü oluşumu içinde başkalaşım geçirmiş, yer kabuğu jeolojik tarih çizgisinde ilk önce ortaya çıkmış yaşlı bir coğrafya kesimi. Bergama’nın kuzeyinde kalan Madra Dağı’nın Maya Tepesi granit topraklardaki çam ormanlarıyla kaplı. Ege denizi ve Midilli’nin de görülebildiği bölge, Ege’nin en güzel coğrafyası. Bir doğa harikası olan Kozak Yaylası, 5 milyon civarında fıstık çamı ile kaplı.

Sarımsaklı Plajları, Küçükköy Beldesi’nde yer alıyor. Ayvalık merkezine 8 km uzaklıkta bulunan plajlar, 7 km uzunluğunda 100 metre eninde bir kumsala sahip.Sarımsaklı içerisinde öne çıkan Badavut Plajı ise Sarımsaklı’nın batısında sakin bir koyda yer alıyor. Buranın özelliği ise, denizin çok berrak ve temiz oluşu. Plaj etrafında turistik pek çok tesis, lokanta ve kafeterya mevcut.

Altınova Plajı, ilçe merkezine 13 km mesafedeki Altınova’da. Temiz sahillere sahip olmasının yanında burası daha ormanlık. Kamp yapmak için orman içleri oldukça uygun.
Cunda Adası’nın dört bir yanı doğal plaj, Ayvalık’a kara yolu ile 8 km mesafede ancak deniz yolu ile ulaşım da mümkün. Ada Camping, Cunda’da en güzel kamp yapılacak yerlerden biri. Önünde temiz ve güzel bir plajı da var.
Armutçuk Plajı (Ali Çetinkaya Plajı) Ayvalık’ın kuzey kıyısına düşüyor. İncecik kumlu ve tertemiz bir sahil. Belediye Plajı olarak da bilinen Duba Mevkii, Cunda (Alibey Adası) yolu üzerinde bulunuyor.

Uzun yıllar Rumların yaşadığı Ayvalık’ta, ilçe merkezi ve çoğu Cunda Adası’nda olmak üzere pek çok tarihi kilise bulunuyor. 1873’te Bizans mimari tarzında inşa edilen ve Cunda’nın simgesi olan Taksiyarhis Kilisesi; 18. ve 19. yüzyıl Rum Ortodoks kilisesi olan Aya Triyada; 1850’de Cunda’da inşa edilen Panayia Kilisesi; 1945 senesine kadar cami, daha sonra da Erkek Sanat Okulu Atölyesi olan, günümüzde ise Halk Eğitim Merkezi olarak kullanılan Ayos Dimitriyos ve farklı mimari yapısıyla görülmesi gereken ve içinde bulunan suyun kutsal kabul edildiği Faneromeni Kilisesi en önemlilerinden. Ayvalık merkezde yer alan Taksiyarhis Kilisesi ise uzun yıllar atıl kaldıktan sonra restore edilerek ziyarete açıldı.

Ayvalık merkezde Fevzipaşa Mahallesi’nde yer alan Saatli Cami, 1870’de Rumlar tarafından kilise olarak yapılarak, 1928’de camiye çevrilmiş bir yapı. Agios Yannis Kilisesi olarak da bilinen yapı, eğimli ve düz zeminlerin birleştiği alan üzerine inşa edilmiş. 1944 depreminde çan kulesi yıkılmış olsa da kuzey ve güney, doğu ve batı cephelerinde bulunan saatlerden dolayı yapı Saatli Cami ismini almış.
Saatli Camii, Ayvalık

Yine eski bir Yunan kilisesinden camiye çevrilen Çınarlı Cami (Ayios Yorgi Kilisesi), merkezdeki Hamdibey Mahallesi Alibey Caddesi üzerinde bulunuyor. 1790’lı yıllarda yapılan ve 1923 yılında camiye çevrilen yapı, tavan işlemeleri ve kabartma sanatı örnekleriyle görülmeye değer.
yılında camiye çevrilen yapı, tavan işlemeleri ve kabartma sanatı örnekleriyle görülmeye değer.

Sultan Abdülhamid tarafından 19. yüzyılın ikinci yarısında Ayvalık’ta yaşayan Müslümanlar için yaptırılan Hamidiye Cami, Sakarya Mahallesi’nde yer alıyor. Ayvalık’ın tarihi değerini yansıtan bir cami olarak yapılmış tek özgün yapıt olan cami, sarımsak taşından kare planlı olarak inşa edilmiş, tuğla kubbesi ile oldukça farklı bir yapı.

Aynı isimli mahallede yer alan Hayrettin Paşa Cami (Kato Panayia Kilisesi), 1850’de inşa edilmiş Ayvalık’ın ilk kiliselerden biri. Zamanında dini nitelikte eğitim veren okulların kilisesi olan yapı, Cumhuriyet Döneminde camiye çevrilip Hayrettin Paşa Camisi ismini aldığında yapıya bir de mihrap eklenmiş. Duvarları düzgün kesme taştan yığma tekniği ile inşa edilen yapının merdivenleri, pencere kemerleri ve söveleri de geleneksel sarımsak taşı ile yapılmış.

Cunda Adası’nda denizi ve ada manzarasını kuş bakışı izleyebileceğiniz nokta olan Cunda Adası Aşıklar Tepesi, adanın ilk yel değirmenine de ev sahipliği yapıyor. Cunda Adası’nın müdavimlerinden Rahmi Koç’un 2007’de restore ettirdiği yel değirmeni günümüzde kütüphane ve cafe olarak hizmet veriyor. Cunda Adası’nın sembol mekânlarından birisi olan Aşıklar Tepesi, eşsiz manzarasıyla ziyaretçileri büyülüyor.

22 Adacıktan oluşan Ayvalık Adaları’nın en büyüğü ve tek yerleşimin bulunduğu Cunda Adası ile Ayvalık arasında kalan Lale Adası, toprakla doldurulup asfaltlanarak günümüzde bir yarımada özelliği kazanmış. Lale Adası’ndan Cunda Adasına geçen bu köprü de zaten Türkiye’nin ilk boğaz köprüsü olarak biliniyordu. Lale Adası, Cunda Adasının kara bağlantısını sağlayan küçük bir adacık konumunda.

Bir diğer turistik ada olan Tımarhane Adası ise, Rumların yaşadığı dönemde çevredeki meyhanelerde içkiyi fazla kaçıranların ve akli dengesi bozuk olanların bırakıldığı ada olarak biliniyor. Bu ismi destekleyen bir başka sebep de, tepesindeki ilginç şekilli kaya oluşumları. Girintili, çıkıntılı ve yanında Taşlı Manastır‘ın (Aya Paraskevi Manastırı) yer aldığı kayalar, rüzgârla birlikte garip uğultular ve ıslık benzeri sesler çıkarıyor. Ne yazık ki günümüzde harabe halinde olan küçük ve taş manastırın az sayıda kemerli pencere yuvası ve arka kısmında bir koridoru bulunuyor. Sarımsaklı’dan başlayıp Dalyan Boğazı’na kadar uzanan, sakinliği ve temiz havası ile ilgi çeken Tımarhane Adası’ndaki Taşlı Manastır’ın yer aldığı bölgeden ise Tavuk Adası ve Çamlık Koyu’nun eşsiz manzarası izlenebiliyor.

Tanrının kutsadığı yerlerden olduğuna inanılan ve Pateriça Körfezi’nde yer alan Güvercin Adası üzerindeki manastır (Kızlar Manastırı), ortaçağdan günümüze kadar gelebilen yapı olarak büyük ilgi görüyor.
Ayvalık adalarını görmenin ve etrafındaki güzel koyları keşfetmenin, dalmanın berrak denizin tadını çıkarmanın yolu Ayvalık ve Sarımsaklı’dan hareket eden tekne turlarından birine katılmak. Farklı rotaları izleyen turların içerisinden dilediğinizi seçip gün boyu Ayvalık’ın doğal güzelliklerine şahit olabilirsiniz.

Ayvalık’ın pek çok noktasından görülebilen bize en yakın olan Yunan adası Midilli’ye gitmek artık eskisinden daha kolay. Zira Yunanistan’ın kapıda vize uygulaması ile Ege Denizi’ndeki bu adalara gitmek isteyenlerin sayısı günden güne artmaya başladı. Yunan adaları arasında en çok tercih edilenlerden biri olan Midilli‘ye Ayvalık‘tan feribotla geçiliyor. Nisan ile Eylül ayları arasında haftanın her günü, saat 9.00 ile 18.00’da, Midilli-Ayvalık arasında karşılıklı feribot seferleri düzenleniyor. Ayvalık’a gelmişken komşuyu da göreyim derseniz, feribota göre değişen 45 dakika ila 1.5 saatlik seyahat sonunda Midilli’ye ulaşmak mümkün.